Stosunek pracy a prawa autorskie

 

Wyobraź sobie, że jesteś pracownikiem działu analiz dużej firmy handlowej.  Do twoich obowiązków należy przygotowywanie co tydzień raportów o sprzedaży. Twoi poprzednicy robili to mozolnie wklepując miliony danych do komputera. Ty  jako wybitnie uzdolniona jednostka szybko orientujesz się, że właściwie to komputer wykona całą robotę za ciebie jeśli tylko napiszesz mu odpowiednio dobrany program.  

Już  po miesiącu to co przedtem zabierało dwa dni zajmuje ci kilka chwil. Twoje zasługi dla firmy szybko zostają zauważone przez kierownictwo firmy (co oczywiście nie znajduje żadnego odzwierciedlenia w twoich finansach ) i w niedługim czasie program zostaje uznany za „firmowy”. Za kila dni szef każe ci skopiować go na komputery innych kolegów i nauczyć ich posługiwania się nim. Ale czy na pewno ma do tego prawo?

Twórców  i ich dzieła chroni prawo autorskie, ustawa wyróżnia dwa rodzaje praw przysługujące twórcy dzieła : majątkowe i osobiste.  Autorskie prawa osobiste są tak ściśle związane z osobą twórcy, że nie można się ich ani zrzec, ani zbyć. Autorskie  prawa osobiste chronią więź twórcy z utworem.  Przedmiotem sporów mogą  być jedynie majątkowe prawa autorskie do utworu. 

Kto jest właścicielem  autorskich praw majątkowych do utworów stworzonych  pracowników w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy przez reguluje art. 12 prawa autorskiego Przepis ten proponuje rozwiązanie kompromisowe, starające się pogodzić przeciwstawne zasady: prawa pracy, według której pracodawca zawłaszcza rezultaty pracy zatrudnionej osoby, oraz prawa autorskiego, według której prawo autorskie przysługuje twórcy utworu.

Art. 12. 1. Jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.

 Stosunek pracy powstaje na podstawie bądź umowy o pracę, bądź powołania, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Przyjąć więc należy że Art. 12 nie ma zastosowania. do utworów stworzonych na zamó­wienie, na podstawie umowy o dzieło lub umowy zlecenia, a także do utworów stworzonych w ramach konkursu.

Aby utwór miał „charakter pracowniczy" i znajdowała zastosowanie regulacja przewidziana w art. 12, nie wystarcza jakikolwiek związek łą­czący powstanie utworu ze stosunkiem pracy; niezbędne jest, aby stworze­nie utworu nastąpiło w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy". Innymi słowy,  szef nie może sobie przywłaszczyć dzieła danej osoby tylko dlatego że jest ona jego pracownikiem. Do utworów pracowniczych zaliczamy tylko te, których stworzenie wynikało wyraźnie z zakresu   obowiązków pracownika. Obowiązki takie mogą być sprecyzowane w samej umowie o pracę, w bezpośrednich pole­ceniach służbowych (jednak tylko tych, które zostały wydane w granicach obowiązków pracowniczych danego twórcy), w układach zbiorowych i normach wewnątrz zakładowych, ale też  planach  repertuarowych, wydawniczych, redakcyj­nych, programowych itp.  Jednym słowem jeśli  bylibyśmy zatrudnieni w firmie na stanowisku programisty to rzeczywiście prawa majątkowe do programów przez nas stworzonych należałyby do pracodawcy.

Nie może natomiast szef przywłaszczyć sobie majątkowych  praw  autorskich do dzieła   tylko dlatego że tworzyłeś go na firmowym komputerze w godzinach pracy.  Nawet fakt że zaniedbywałeś  w tym czasie swoje obowiązki nie ma na to najmniejszego wpływu .  Jednym słowem jeśli jesteś w firmie zatrudniony jako ekonomista i w twojej umowie nic nie ma o tworzeniu programów, każdy stworzony przez ciebie i wykorzystywany w pracy program jest tylko i wyłącznie twój i to ty masz do niego wszystkie prawa.  Twojemu szefowi pozostaje jedynie ten program od ciebie odkupić.

Nieco inaczej sytuacja wygląda jeśli jesteś w firmie zatrudniony na stanowisku programisty. Wtedy właśnie zgodnie z art. 12 pracodawca nabywa wszystkie prawa majątkowe wraz z  przyjęciem utworu. Przez przyjęcie utworu  należy rozumieć  jednostronne oświadczenie woli, w którym pracodawca akceptuje całość utworu. Przyjęcie  powinno nastąpić najpóźniej z upływem 6 miesięcy od daty dostarczenia utworu przez twórcę, o ile pracodawca nie zgłosił w tym terminie co do niego zastrzeżeń. Do tego momentu  autorskie prawa majątkowe w całości pozostają po stronie twórcy. Przyjęcie utworu pracowniczego następuje wraz ze złożeniem przez pracodawcę odpowiedniego oświadczenia akceptującego utwór  (art. 13 prawa autorskiego). Jeżeli jednak w ciągu 6 miesięcy od dostarczenia utworu przez pracownika pracodawca nie złoży oświadczenia o jego nieprzyjęciu lub uzależnieniu przyjęcia od dokonania określonych zmian  uznaje się, iż utwór został przyjęty bez zastrzeżeń.

W świetle przepisów prawa pracy i prawa autorskiego nie można zmu­sić twórcy do dostarczenia utworu pracowniczego pracodawcy, ale może być to z pewnością potraktowane jako ciężkie naruszenie obowiązków.

Prawo autorskie chroni autorów utworów, wyznacza więc m.in. wymóg wyraźnego wymienienia w umowie o pracę pól eksploatacji, w ramach których nabywca będzie mógł utwór wykorzystywać, oraz postanawia że nieważna jest umowa w części dotyczącej wszystkich utworów lub wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy mających powstać w przyszłości. Art. 12 pr. aut. wyłącza w regulowanym przez siebie zakresie zastosowanie ogólnych zasad normujących przejście autorskich praw majątkowych m.in. tych wyżej wymienionych.  Artykuł ten nie  kreuje jednak też nieograniczonego prawa pracodawcy do utworu. Pakiet uzyskanych przez pracodawcę, autorskich praw majątkowych ograniczony jest  celem umowy o pracę i zgodnym zamiarem stron przeniesienia tych praw. Tak wiec jeśli jesteś programistą  i w umowie masz zapis o tworzeniu programów mających ułatwić prace w firmie, możesz się spodziewać, że twoje programy będą wykorzystywane we wszystkich oddziałach firmy. Szef nie będzie mógł jednak sprzedać twojego niezwykle innowacyjnego programu  innej spółce.

 

 

porady prawne porady prawne porady prawne

 

Artykuły

• Urlopy

• Umowa o pracę

• Rozwiązanie

• Rodzicielstwo

• Czas pracy

• Emerytury i renty

• Inne

 

Informacje:

• Współpraca

• Nota prawna

• Kontakt

• Odnośniki

 

  
poradapodatkowa.pl eporady24.pl

Polecamy: eBooki | Prawo pracy | Sylwester