Odpowiedzialność pracownika za szkodę

1. Trochę teorii

1.1 Odpowiedzialność kontraktowa a deliktowa

1.2 Stopnie winy

1.3 Zakres odszkodowania

2. Podstawowe zasady odpowiedzialności pracownika

2.1 Ogólne przesłanki odpowiedzialności

2.2 Kiedy na zasadach ogólnych

2.3 Ryzyko

2.4 Normalne następstwa

3. Wina umyślna

4. Wina nieumyślna

5. Mienie powierzone

5.1 Jakie mienie można powierzyć?

5.2 Sposób powierzenia

5.3 Przesłanki odpowiedzialności

6. Odpowiedzialność wspólna

7. Szkoda na osobie trzeciej

8. Rekompensata

Pracownik jak każdy rozsądny człowiek traci czasem odrobinę swego rozsądku czyniąc rzeczy nieprzemyślane oraz szkodliwe. Każdemu w końcu zdarzają się błędy i chwile słabości. Niestety podstawową zasadą zarówno prawa cywilnego jak i prawa pracy jest odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę.

1. Trochę teorii

1.1 Odpowiedzialność kontraktowa a deliktowa

Prawo cywilne (a za nim prawo pracy) zna dwa rodzaje odpowiedzialności za szkodę - kontraktową oraz deliktową.

Odpowiedzialność kontraktowa wchodzi w rachubę kiedy szkoda została wyrządzona wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (najczęściej umowy). Np niepłacenie czynszu, rachunków telefonicznych, sprzedanie samochodu jednak nie przekazanie kluczyków.

Odpowiedzialność deliktowa dotyczy sytuacji gdy szkoda została wyrządzona wskutek złamania powszechnego zakazu nie szkodzenia innym. Np wybicie szyby w oknie, stłuczka samochodowa, wybicie komuś zęba, kradzież.

 

1.2 Stopnie winy

Kodeks pracy odrębnie reguluje sytuację pracownika, który wyrządził szkodę z winy umyślnej, odrębnie zaś z winy nieumyślnej. Aby ułatwić Ci rozpoznanie czy pracownik działał umyślnie czy też nie zmuszony jestem przedstawić Ci podsumowanie teorii winy w prawie pracy.

Wina dzieli się więc na:

  • winę umyślną,

  • winę nieumyślną

Wina umyślna dzieli się z kolei na :

  • działanie z zamiarem bezpośrednim,

  • działanie z zamiarem ewentualnym.

Również wina nieumyślna jest podzielna i dzieli się na:

  • lekkomyślność,

  • niedbalstwo

Zamiar bezpośredni - sprawca działa w celu wywołania skutku w postaci szkody, np. kierowca samochodu służbowego postanowił przeprowadzić nieautoryzowany crash-test.

Zamiar ewentualny - sprawca przewiduje wystąpienie szkody i godzi się na jej wystąpienie (jednak nie działa w celu je wywołania), np powyższy kierowca wiezie wyroby porcelanowe do hurtowni. Wykonując test wcale nie chce ich zniszczyć jednak zdaje sobie sprawę, że rozbije je w pył i się na to godzi.

Lekkomyślność - sprawca zdawał sobie sprawę, że szkoda może nastąpić jednak bezpodstawnie myślał, że jej uniknie. „To mocna, chińska porcelana. Przetrwała tysiące lat! Raczej powinna wytrzymać”

Niedbalstwo - sprawca szkody wogóle nie przewidywał, chociaż mógł i powinien. „O k... wiozłem porcelanę :o !”.

 1.3 Zakres odszkodowania

Wysokość odszkodowania zależy od wysokości szkody. Wysokość szkody zależy od sposobu jej wyliczania. Zasadniczo istnieją dwa sposoby wyliczania wysokości odszkodowania:

  • odszkodowanie w granicach szkody rzeczywistej (damnum emergens), czyli to co poszkodowany w rzeczywistości utracił. Jeżeli zniszczyłem mu samochód o wartości 50 tys. zł to szkoda wyniosła 50 tys. zł.

  • odszkodowanie w granicach szkody rzeczywistej plus utracone korzyści (lucrum cessans). Jeżeli zniszczyłem pracodawcy samochód, nie mógł on rozwozić nim towarów, musiał więc przez trzy miesiące wypożyczać samochód za 3 tys. zł miesięcznie. Szkoda wyniesie więc łącznie 50 tys. + 9 tys. = 59 tys. zł.

2. Podstawowe zasady odpowiedzialności pracownika

2.1 Ogólne przesłanki odpowiedzialności

Aby pracownik mógł ponieść odpowiedzialność za swoje działania muszą zostać spełnione przesłanki jego odpowiedzialności. Są one następujące:

  • bezprawność działania pracownika polegająca na niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu obowiązków pracowniczych,

  • szkoda, czyli uszczerbek w mieniu pracodawcy,

  • wina,

  • związek przyczynowy pomiędzy bezprawnym działaniem a szkodą

Jeżeli jedna z tych przesłanek nie zaistnieje pracownik odpowiedzialności nie poniesie.

Obowiązek udowodnienia przesłanek ciąży na pracodawcy. To on więc musi wykazać, że szkoda zaistniała w wyniku zawinionego działania pracownika nie wykonującego lub nienależycie wykonującego swoje obowiązki. Pewne wyjątki od tej zasady dotyczą szkody w mieniu powierzonym.

Pamiętać należy ponadto, iż pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia.

 

2.2 Kiedy na zasadach ogólnych

Mogą zaistnieć również przypadki kiedy szkodę wyrządzi co prawda pracownik swemu pracodawcy jednak nie będzie on odpowiadał na zasadach określonych w Kodeksie Pracy tylko w Kodeksie Cywilnym, czyli na tak zwanych zasadach ogólnych. Przeczytałeś powyżej, iż jedną z przesłanek odpowiedzialności pracowniczej jest bezprawność działania pracownika polegająca na niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu obowiązków pracowniczych. Nietrudno się domyślić, iż pracownik może wywołać szkodę zachowując się bezprawnie wcale nie naruszając przy tym obowiązków pracowniczych. Nie naruszy on swych obowiązków pracowniczych jeżeli np. w nagłym ataku bladej furii wytrze szefem posadzkę na korytarzu. W takim wypadku odpowiadać będzie właśnie na zasadach ogólnych.

Jak pewnie się domyśliłeś zasada jest prosta (i nie wiem do cholery dlaczego tak się rozpisałem???) - pracownik odpowiada na zasadach ogólnych w przypadku odpowiedzialności deliktowej.

2.3 Ryzyko

Z ryzykiem wiążą się dwa zagadnienia.

Po pierwsze pracownik nie ponosi odpowiedzialności za ryzyko związane z działalnością pracodawcy. Jeżeli więc powstanie szkody jest wliczone w działalność pracodawcy, pracownik odpowiedzialności za szkodę nie ponosi. Przykład: prowadzenie kopalni wiąże się z ryzykiem powstania szkód na powierzchni, prowadzenie przedsiębiorstwa transportowego wiąże się z ryzykiem kradzieży. Pracownik za tego typu zdarzenia odpowiedzialności nie ponosi.

Po drugie - pracownik nie może być pociągnięty do odpowiedzialności jeżeli działał w granicach dopuszczalnego ryzyka. W tym przypadku ryzyko dotyczy działań pracownika. Każde działanie człowieka wiąże się z jakimś ryzykiem. Przykładem niech będzie tutaj chociażby niejaki Edyp. Zrobił wszystko aby zniwelować ryzyko zabicia ojca i poślubienia matki, a jednak mu się nie udało. Pracownik aby działać musi więc większe lub mniejsze ryzyko podejmować. Podstawowe pytanie brzmi - jak daleko może się posunąć? Kodeks pracy w zasadzie stoi na stanowisku, iż podjęte ryzyko powinno być zgodne ze zdrowym rozsądkiem - użyte są mianowicie słowa „w granicach dopuszczalnego ryzyka”. jakie ryzyko jest dopuszczalne a jakie nie zależeć będzie od konkretnej sytuacji - natomiast podstawowym kryterium oceny powinien być rachunek prawdopodobieństwa, oraz cel jaki przyświecał pracownikowi. 

2.4 Normalne następstwa

Pracownik odpowiada jedynie za normalne następstwa działania i zaniechania, z którego szkoda wynikła. Załóżmy więc, że pracownik muzeum wlał do gardła starożytnej mumii kufel wybornego piwa przez co ożywił bakterię, która z kolei zmiotła gatunek ludzki z powierzchni globu. W takim wypadku pracownik nie będzie odpowiadał za zmniejszenie przychodów muzeum z powodu spadku ilości odwiedzających. Zagłada ludzkości nie jest normalnym następstwem napojenia mumii browarem.

3. Wina nieumyślna

W przypadku wyrządzenia szkody z winy nieumyślnej pracownik zobowiązany jest do jej naprawienia w granicach szkody rzeczywistej (damnum emergens).

Ponadto wysokość odszkodowania nie może przekroczyć trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. Jeżeli więc sprzątaczka przez roztargnienie upuści wiadro wody na serwer banku przez co narazi go na 30 mln. zł straty - pokryje szkodę w niewielkim zakresie.

4. Wina umyślna

W przypadku winy umyślnej pracownik pokryje szkodę w pełnym zakresie tzn:

  • w granicach szkody rzeczywistej + utraconych korzyści (lucrum cessans),

  • bez ograniczenia do 3 miesięcznego wynagrodzenia.

Jeżeli więc sprzątaczka wyleje wiadro wody na serwer w celu umorzenia swego kredytu w rachunku, będzie musiała pokryć wszystkie koszty banku z tym związane.

5. Mienie powierzone

W przypadku wyrządzenia szkody w mieniu powierzonym pracownik odpowiada za nią w pełnej wysokości, czyli:

  • w granicach szkody rzeczywistej + utraconych korzyści (lucrum cessans),

  • bez ograniczenia do 3 miesięcznego wynagrodzenia.

5.1 Jakie mienie można powierzyć?

Kodeks pracy uregulował to zagadnienie dosyć ciekawie.

W art.124 §1 wskazuje, iż powierzyć można następujące mienie:

  •   pieniądze, papiery wartościowe lub kosztowności,

  • narzędzia i instrumenty lub podobne przedmioty, a także środki ochrony indywidualne

W art. 124 §2 wskazuje natomiast, iż powierzyć można również inne mienie. Wniosek jest prosty - można powierzyć wszystko byle by to było mieniem.

5.2 Sposób powierzenia

Kodeks pracy nie uregulował szczegółowo sposobu powierzania mienia. Wskazuje jedynie, że mienie powinno zostać powierzone z obowiązkiem wyliczenia się albo zwrotu.

O sposobie powierzenia decydować będzie przede wszystkim ogólna reguła dowodowa, iż to pracodawca musi udowodnić że mienie powierzył.

Najczęściej spotykanymi rozwiązaniami są:

·        protokół zdawczo odbiorczy,

·        odpowiedzialność za stan kasy (powinien być zgodny z dokumentami kasowymi).

5.3 Przesłanki odpowiedzialności

W przypadku szkody w mieniu powierzonym nieco inaczej uregulowane zostały przesłanki odpowiedzialności. Pracodawca będzie musiał udowodnić jedynie dwie:

  • powierzenie mienia z obowiązkiem wyliczenia się albo zwrotu,

  • szkodę w tym mieniu.

Jeżeli pracodawca je wykaże domniemywa się że istnieją pozostałe przesłanki odpowiedzialności tj.:

  • bezprawność działania pracownika polegająca na niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu obowiązków pracowniczych,

  • wina,

  • związek przyczynowy pomiędzy bezprawnym działaniem a szkodą

To zadaniem pracownika będzie udowodnienie, że jest inaczej. Wykazanie braku zaistnienia jednej z powyższych przesłanek będzie oznaczało, iż szkoda nastąpiła z przyczyn od pracownika niezależnych. Jeżeli sztuka to mu się powiedzie, odpowiedzialności nie poniesie.

Kodeks wskazuje, iż pracownik nie poniesie odpowiedzialności w szczególności wtedy gdy wykaże, iż pracodawca nie zapewnił odpowiednich warunków do ochrony tego mienia.

6. Odpowiedzialność wspólna

Ze wspólną odpowiedzialnością kilku pracowników za szkodę będziemy mieli do czynienia w trzech sytuacjach:

a)      do szkody wyrządzonej z winy nieumyślnej przyczyniło się kilku pracowników,

b)      do szkody wyrządzonej z winy umyślnej przyczyniło się kilku pracowników,

c)      szkoda nastąpiła w mieniu, które zostało pracownikom powierzone wspólnie.

Ad a) W tym przypadku, każdy pracownik będzie odpowiadał za szkodę proporcjonalnie do przyczynienia się oraz stopnia winy. Jeżeli ustalenie proporcji nie jest możliwe pracownicy odpowiadają w częściach równych.

Ad b) W tym przypadku pracownicy odpowiadają za szkodę solidarnie. Solidarna odpowiedzialność polega na tym, iż pracodawca może sobie wybrać od kogo ściągnie odszkodowanie. Może też żądać odszkodowania od kilku z nich lub od wszystkich.. Jeżeli jeden z pracowników odszkodowanie zapłaci zwalnia to pozostałych. Pracownik, który zapłacił ma prawo jednak żądać od pozostałych proporcjonalnego zwrotu poniesionych kosztów (tzw. regres). 

Ad c) W części piątej niniejszego artykułu opisałem odpowiedzialność pracownika za mienie powierzone. Istnieje możliwość powierzenia mienia z obowiązkiem wyliczenia się albo zwrotu również kilku pracownikom. Powierzenia dokonuje się w drodze pisemnej umowy. W takim wypadku za szkodę pracownicy odpowiadają wspólnie w częściach określonych w ww. umowie o powierzeniu mienia. Np. kierownik magazynu 50% dwójka pracowników po 25%. Jednakże w razie ustalenia, że szkoda w całości lub w części została spowodowana przez niektórych pracowników, za całość szkody lub za stosowną jej część odpowiadają tylko sprawcy szkody. Zasady wspólnego powierzania mienia określone zostały w odrębnym rozporządzeniu - być może w przyszłości napiszę artykuł, w którym szerzej opiszę tę instytucję.

 

7. Szkoda na osobie trzeciej

W przypadku wyrządzenia przez pracownika szkody osobie trzeciej będziemy mieli do czynienia z następującą konstrukcją prawną:

  • osoba trzecia będzie mogła żądać naprawienia szkody wyłącznie od pracodawcy,

  • pracodawca po naprawieniu szkody będzie miał roszczenie regresowe (zwrotne) do pracownika.

Jak z powyższego wynika osoba trzecia nie będzie mogła żądać naprawienia szkody bezpośrednio od pracownika.

Przez osobę trzecią należy rozumieć każdą osobę fizyczną oraz prawną nie będącą pracodawcą ani pracownikiem (również inni pracownicy są osobami trzecimi).

Szkoda musi być wyrządzona przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, nie zaś przy okazji wykonywania tych obowiązków. To dosyć ważne rozróżnienie. Jeżeli osoba remontująca mieszkanie spadnie z drabinki, wylewając przy tym farbę na podłogę, będzie to szkoda przy wykonywaniu”, jeżeli zaś ta sama osoba ukradnie w trakcie remontu złote kolczyki, będzie to szkoda przy okazji” (podręcznikowy przykład, ale dobrze oddaje różnicę:). Jeżeli pracownik wyrządzi szkodę „przy okazji” odpowiada na zasadach ogólnych kodeksu cywilnego.

Pracodawca względem osoby trzeciej odpowiada również na zasadach ogólnych.

Jeżeli pracodawca naprawi szkodę będzie mógł żądać od pracownika jej naprawienia na zasadach opisanych w niniejszym artykule - czyli zasadach dotyczących normalnej szkody pracowniczej. Dopóki pracodawca nie naprawi szkody osoby trzeciej nie będzie on miał roszczenia zwrotnego do pracownika.

 

 

8. Rekompensata

Szkoda wyrządzona przez pracownika może być naprawiona wyłącznie na podstawie:

  • ugody (porozumienia) zawartej pomiędzy pracodawcą a pracownikiem,

  • orzeczenia sądowego.

W szczególności pracodawca nie może samodzielnie potrącić sobie szkody z wynagrodzenia pracownika.

Wysokość odszkodowania może zostać obniżona przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności stopnia winy pracownika i jego stosunku do obowiązków pracowniczych.

Jeżeli szkoda naprawiana jest w drodze ugody, odszkodowanie ulegnie obniżeniu w zasadzie gdy pracodawca wyrazi na to zgodę. W przypadku zaś postępowania sądowego decyduje Sąd.

W razie niewykonania ugody przez pracownika, podlega ona wykonaniu w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, po nadaniu jej klauzuli wykonalności przez sąd pracy. Sąd pracy odmówi nadania klauzuli wykonalności ugodzie, jeżeli ustali, że jest ona sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego.



 

 

porady prawne porady prawne porady prawne

 

Artykuły

• Urlopy

• Umowa o pracę

• Rozwiązanie

• Rodzicielstwo

• Czas pracy

• Emerytury i renty

• Inne

 

Informacje:

• Współpraca

• Nota prawna

• Kontakt

• Odnośniki

 

  
poradapodatkowa.pl eporady24.pl

Polecamy: eBooki | Prawo pracy | Sylwester